јануари 16, 2026
Несвесното и потсвесното, јасно разграничување во психотерапијата
Во секојдневниот говор, поимите несвесно и потсвесно често се користат како синоними. Во психотерапевтската и научната рамка, меѓутоа, ова изедначување создава сериозни концептуални и клинички забуни. Особено во аналитичката психологија на Карл Густав Јунг, несвесното не претставува „подрум“ на свеста, туку автономна психичка реалност со сопствена логика, динамика и намера.
Поимот потсвесно се користи претежно во популарната психологија и сугерира нешто што е „под“ свеста, но по својата природа сè уште ѝ припаѓа. Тоа се содржини кои можат релативно лесно да станат свесни: автоматизирани навики, слабо артикулирани мисли, минливи емоции или материјал што моментално не е во фокусот на вниманието. Потсвесното не ѝ се спротивставува на свеста; тоа е нејзино продолжение.
Несвесното, пак, кај Јунг има сосема поинаков статус. Тоа не е само „она што не го знаеме“, туку она што не може директно да стане свесно без трансформација. Несвесното содржи потиснати, заборавени и неинтегрирани аспекти на личноста, но и архетипски структури кои никогаш не биле свесни. Тоа комуницира преку симболи, соништа, фантазии, симптоми и релациски динамики, а не преку линеарно мислење.
Во клиничка пракса, ова разграничување е од суштинско значење. Кога клиент зборува за „потсвесни мисли“, терапевтот мора да разликува дали станува збор за лесно достапен материјал или за несвесна содржина која се брани од свеста. На пример, автоматска негативна мисла може да припаѓа на потсвесното ниво, додека повторувачки животен образец, кој опстојува и покрај свесниот напор, укажува на дејство на несвесното.
Јунг нагласува дека несвесното не е само складиште на потиснатото, туку и компензаторна функција на свеста. Таму каде што свеста е еднострана, морално ригидна или прекумерно рационална, несвесното одговара со соништа, афекти или симптоми кои ја враќаат психичката рамнотежа. Во таа смисла, несвесното има саморегулативна улога и не е непријател на свеста, туку нејзин коректив.
Обидите несвесното да се „контролира“ преку техники на позитивно размислување или директна сугестија често водат до зголемување на симптомите. Несвесното не реагира на наредби, туку на однос. Потребен е дијалог, а не доминација. Аналитичката психотерапија го создава токму тој простор: место каде што несвесното може да се изрази без да ја загрози психичката кохерентност.
Погрешното мешање на несвесното со потсвесното доведува и до терапевтски грешки. Ако несвесен конфликт се третира како когнитивна грешка, клиентот останува заглавен меѓу вина и фрустрација. Ако, пак, потсвесен материјал се митологизира, се губи контактот со реалноста. Затоа, диференцијацијата не е теоретска педантерија, туку клиничка неопходност.
Во процесот на индивидуација, свеста не се шири со освојување на несвесното, туку со соработка со него. Потсвесното може да се освести со внимание; несвесното бара симболичка работа, трпение и етичка позиција. Разликата меѓу овие два поима е разликата меѓу техничка интервенција и психичка трансформација.
Во таа смисла, несвесното не е „под“ свеста, туку паралелно со неа како друг пол на психата без кој не може да се постигне целина. А задачата на психотерапијата не е да го направи сè свесно, туку да создаде жив однос меѓу свесното и она што секогаш ќе остане делумно таинствено.
